Το θέμα της ενότητας «Ελλήνων πολιτεία»


Όταν ο Μαρδόνιος έστειλε αγγελιοφόρο στους Αθηναίους τον Έλληνα Μακεδόνα Αλέξανδρο του Αμύντα, επειδή οι Πέρσες είχαν συγγενέψει μαζί του, με πρόταση  για συνθηκολόγηση, και οι Λακεδαιμόνιοι συνιστούσαν στους Αθηναίους να τις απορρίψουν για να μην κάνουν τίποτε που θα στρεφόταν κατά της  Ελλάδος, οι Αθηναίοι, κατά πως μας λέει ο Ηρόδοτος[1], απάντησαν με εθνική υπερηφάνεια πως δεν θα συμβιβαστούν ποτέ με τους βαρβάρους : «Διότι είναι πολλά και σπουδαία εκείνα που μας εμποδίζουν να συνθηκολογήσουμε, κι αν ακόμα το θέλαμε. Πρώτο και κυριότερο τα αγάλματα και οι ναοί των θεών που έχουν καεί και γκρεμιστεί, προς χάριν των οποίων είναι υποχρέωση, η μεγαλύτερη που υπάρχει για μας, να λάβουμε εκδίκηση μάλλον παρά να συμβιβασθούμε με εκείνον που έκαμε αυτά. Επίσης το Ελληνικό έθνος, που έχει το ίδιο αίμα και την ίδια γλώσσα με μας, καθώς και τα κοινά ιερά, κοινές θυσίες και όμοια ήθη, δεν θα επέτρεπε στους Αθηναίους να γίνουν προδότες αυτών – Πολλά τε γρ κα μεγάλα στ τ διακωλύοντα «τατα μ ποιέειν μηδ ν θέλωμεν· πρτα μν κα μέγιστα «τν θεν τ γάλματα κα τ οκήματα μπεπρησμένα τε «κα συγκεχωσμένα, τοσι μέας ναγκαίως χει τιμωρέειν «ς τ μέγιστα μλλον περ μολογέειν τ τατα ργασα «μέν· ατις τλληνικόν, ἐὸν μαιμόν τε καμόγλωσσον, κα θεν δρύματά τε κοιν κα θυσίαι θεά τε μότροπα, τν προδότας γενέσθαι θηναίους οκ ν ε χοι«.

Από τις ιδιότητες «μαιμόν» και  «μόγλωσσον» προέρχεται αφενός η έννοια Γένος, δηλ. η γενεαλογική συνέχεια, αφετέρου η «υλομορφική» υπόσταση των Ελλήνων : δηλ. οι Έλληνες είναι Γένος!!

Εξ ου και : <αθιγενής> = μηρος (Ξ 203) θαγενής. σημαίνει δ τν γνήσιον κα μ λλοδαπν μηδ νόθον. (Βλ. Praeparatio sophistica). <θαγενής> = γνήσιος. ατόχθων, νταθα γεννηθείς. θ κα διάστροφον χων τ γένος. κα θαιγενής. (Βλ. Λεξικό ψευδό-Ζωναρά, 1097.9 [T.L.G.]). <θαγενής> = ατόχθων· γνήσιος. (Λεξικό Φώτιου, 104.24 [T.L.G.]). <θαγενής> = ατόχθων. γνήσιο. (Βλ. Λεξικό Ησύχιου, 380.1 [T.L.G.]). <θαγενής> = γνήσιος κα ατόχθων, θ κα διάστροφον χων τ γένος· κα <θαγενες> = ο γνήσιοι παδες, κα μ κ παλλακίδος· κα ο γνήσιοι πολται, οον αθιγενες τινς ντες, ο ατόθι γεγεννημένοι. <θαγενέεσσι> =  γνησίοις τέκνοις κα καθαρος. (Βλ. Μέγα ετυμολογικό (Etymologicum magnum) λεξικό, 470.1 [TLG]).

Δηλαδή ο ιθαγενής δεν είναι ο υπήκοος, ο μόνον νομική ιδιότητα έχων πολίτης. Δεν είναι ούτε ο έποικος, ούτε ο άποικος. Είναι μόνον ο “ θὺς” Γένος, ήτοι ο κατ’ ευθείαν (θὺς) γνήσιος, γεννηθείς και τηχθείς εκ γονέων ιθαγενών, γεννηθέντων και τεχθέντων εξ ιθαγενών, επίσης γονέων. Είναι εκείνο το φυσικό πρόσωπο, το γεννηθέν και τηχθέν στην αυτή των προγόνων του και γονέων του γεωφυσική περιοχή. Δηλαδή εκείνο το φυσικό πρόσωπο, του οποίου το γενεαλογικό δέντρο έχει βαθειά τις επί της αυτής γης ρίζες του. Είναι ο αυτόχθων, ο από την αυτή και επί αυτής χθόνας/γης αναφυηθείς/γεννηθείς.

Από τα κοινά «θεῶν ἱδρύματά», τις κοινές «θυσίαις», αυτό που αλλιώς θα λέγαμε ενθεαστική υπόσταση των Ελλήνων, όσο και εκ των εθών/ηθών – όμοια «ἤθεά» τα λέγει ο Ηρόδοτος  – ως φυσική απόρροια των προηγούμενων, προέρχεται αφενός αυτό που σήμερα ονομάζουμε  κοσμοείδωλο των Ελλήνων (θεολογικά/φιλοσοφικά) και αφετέρου  η πολιτισμική παράδοση που χαρακτηρίζει έναν λαό – δηλ. τα εκ των γονέων μεταδιδόμενα ήθη, έθιμα, πατρογονικές αξίες, καθημερινές βιοτικές συνήθειες, κοινωνικές συμπεριφορές και φρονήματα, προέρχεται η έννοια του Έθνους : οι Έλληνες είναι Έθνος – έχουν και κατέχουν η ενσυνείδητη συλλογική πολιτισμική ταυτότητα!! Ο Έλλην είναι εθνικός, δηλ. φορέας των εθών, ήτοι των κοσμογονικών, οντογονικών, θρησκευτικών, ιστορικών & πολιτισμικών αρχών, αξιών, ιδανικών & παραδόσεων που δομούν και αποτελούν ένα έθνος συγκροτημένο από φυσικά πρόσωπα (όχι άτομα) που πρωτίστως ανήκουν στην Εκκλησία του Δήμου τους.

Όμως, ο Αθηναίος ρήτορας Ισοκράτης στον «Πανηγυρικό, 50.  1 – 8» λέγει σχετικά με την πόλη των Αθηνών ότι: «Τοσο τον δπολέλοιπεν πόλις μν περ τ φρονεν κα λέγειν τος λλους νθρώπους, σθ ο ταύτης μαθητα τν λλων διδάσκαλοι γεγόνασιν, κα τ τν λλήνων νομα πεποίηκεν μηκέτι το γένους, λλ τς διανοίας δοκεν εναι, κα μλλον λληνας καλεσθαι τος τς παιδεύσεως τς μετέρας τος τς κοινς φύσεως μετέχοντας».

Εάν κανείς αναγνώσει προσεκτικά, θα διαπιστώσει ότι  συντακτικά και νοηματικά τα πάντα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, εφόσον «η πόλις ημών» είναι η πόλις των Αθηνών, «η ημετέρα παίδευσις»  στην οποία αναφέρεται ο Ισοκράτης ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ γενικά η παιδεία αλλά «η παίδευσις της πόλεως ημών«,  δηλαδή η Αθηναϊκή Παίδευση ως παιδεία της ακμής (Σολώνια Δημοκρατία, Αττική τραγωδία κτλ.).

Κατ’ αυτή την έννοια θα πούμε ότι η απόδοση του κειμένου έχει ως εξής: «Είναι δε τόσο μεγάλη η απόσταση που χωρίζει την πολιτεία μας από τους άλλους ανθρώπους ως προς την πνευματική ανάπτυξη και την τέχνη του λόγου, ώστε οι μαθητές της έχουν γίνει διδάσκαλοι των άλλων, και κατόρθωσε ώστε το όνομα των Ελλήνων να είναι σύμβολο όχι πλέον της καταγωγής αλλά της πνευματικής ανυψώσεως, και να ονομάζονται Έλληνες εκείνοι που παίρνουν τη δική μας μόρφωση και όχι αυτοί που έχουν την ίδια καταγωγή ».

Άρα – πέρα από το «μαιμόν», το  «μόγλωσσον», τα κοινά «θεν δρύματά», τις κοινές «θυσίαις» και τα όμοια «θεά» –  το Ελληνικό χαρακτηρίζεται και από την Παίδευση ως Διανοητική & Οντολογική ανύψωση προς την Αλήθεια, που σύμφωνα με τον Ισοκράτη είναι η Αθηναϊκή! Έχοντας λοιπόν κατά νου όλα αυτά, καταλαβαίναμε ότι οι αρχαίοι Αθηναίοι δικαίως – περισσότερο από οποιουσδήποτε άλλους – μπορούν να φέρουν την οντολογική & πνευματική ιδιότητα Έλλην!

Προς επίρρωση των λόγων μας θα παραπέμψουμε κυρίως στην μελέτη μας :

και δευτερευόντως στο έργο του Ισοκράτη «Περί Αντιδόσεως, 15.293«, όπου ο Ρήτορας εξηγεί πως ενώ οι άνθρωποι υπερέχουν των ζώων από τη φύση τους, και το γένος των Ελλήνων από τους βαρβάρους, οι Αθηναίοι υπερέχουν από τους άλλους Έλληνες χάρη στην παιδεία τους – «Ωσθ᾽ ἅπασιν μὲν βούλεσθαι προσήκει πολλοὺς εἶναι τοὺς ἐκ παιδείας δεινοὺς εἰπεῖν γιγνομέ νους, μάλιστα δ᾽ ὑμῖν· καὶ γὰρ αὐτοὶ προέχετε καὶ διαφέρετε τῶν ἄλλων οὐ ταῖς περὶ τὸν πόλεμον ἐπιμε λείαις, οὐδ᾽ ὅτι κάλλιστα πολιτεύεσθε καὶ μάλιστα φυ λάττετε τοὺς νόμους οὓς ὑμῖν οἱ πρόγονοι κατέλιπον, ἀλλὰ τούτοις οἷσπερ ἡ φύσις ἡ τῶν ἀνθρώπων τῶν ἄλλων ζῴων καὶ τὸ γένος τὸ τῶν Ἑλλήνων τῶν βαρβάρων, τῷ καὶ πρὸς τὴν φρόνησιν καὶ πρὸς τοὺς λόγους ἄμεινον πεπαιδεῦσθαι τῶν ἄλλων«.

Το επίθετο λοιπόν «Έλλην», ως συνισταμένη ιδιοτήτων, αποτελείται από τέσσερεις τον αριθμό ιδιότητες που δεν διαχωρίζονται η μία από την άλλη: την διττή γεωγραφική-γενεαλογική ιδιότητα [το «ὅμαιμόν» και το «ὁμόγλωσσον»], την  Θρησκευτική ιδιότητα [τα κοινά «θεῶν ἱδρύματά», οι  κοινές «θυσίαις» και τα όμοια «ἤθεά»], και την πνευματική/φιλοσοφική  ιδιότητα [κοσμοαντίληψη/κοσμοείδωλο Ελλήνων]. Δηλαδή η συνάρτηση του επιθέτου «Έλλην» με κάθε άλλο επίθετο ή έννοια που δεν απορρέει κατευθείαν από την τεράστια παράδοση της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας και της κλασσικής γραμματείας που την ακολούθησε, είναι εκφυλιστικό για την ταυτότητα του Έλληνα και σαφώς ιδεολογίες ή θρησκείες μη εμπίπτουσες με τα της αρχαίας Ελληνικής παραδόσεως και γραμματείας αποτελούν άλλη πατρίδα!

Κατ’ αυτή την έννοια το «Βυζάντιο» είναι μέρος της ελληνικής ιστορίας, αλλά είναι η ιστορία του λάθους. Το ελληνικό πλοίο δεν είναι έτσι. Το «Βυζάντιο» ήταν πλοίο με Έλληνες ταξιδιώτες, ελληνικά μέσα και όπλα, με ελληνικές αποσκευές αλλά στην πρύμνη του είχε σημαία Ιουδαϊκή. Όπερ και σημαίνει ότι μπορεί το χριστιανικό βυζάντιο να στηρίχθηκε στην ελληνική σοφία για να εδραιώσει τα της πίστεώς του, αυτό όμως δεν έσωσε την Ελλάδα που ένα από τα κυρίαρχα γνωρίσματά της είναι η «Λογοκρατία».

Εν ολίγοις ότι δεν έχει σχέση με την τεράστια παράδοση της αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας και την ιστορία που ακολούθησε στη γραμματεία του πολιτισμού της διανόησης και της τέχνης, είναι πολύ απλά εκτός Ελληνικής ταυτότητας!

Παραπέμπουμε στα λόγια του Ελευθερίου Βενιζέλου : «Ο Ελληνισμός υπήρξε αιώνες πολλούς προ του Χριστιανισμού και προσθέτω ακόμη ότι η λαμπρότερη περίοδος του ελληνικού πολιτισμού είναι ατυχώς η αρχαιότερη. Ο Ελληνισμός, ο καταυγάζων δια ανέσπερου φωτός και ημάς τους νάνους απογόνους, δεν είναι ο πρόσφατος, δεν είναι ο Χριστιανικός Ελληνισμός, αλλά είναι ο Ελληνισμός των εθνικών χρόνων. […] Δεν δύναμαι, λοιπόν, να εννοήσω πως άνδρες κατ’ εξοχήν φιλελεύθεροι είναι δυνατόν […] να σας λέγουν ότι η έννοια του Ελληνισμού ταυτίζεται προς την έννοια της Ορθοδοξίας, ενώ δεν υπάρχουν ίσως δυστυχώς δυο τόσον αντίθετοι προς αλλήλας όσον είναι σήμερα η έννοια του Ελληνισμού προς το επικρατούν μέρος της Ορθοδοξίας».

Ο κύριος Δραγώνας Γεώργιος, Φιλόσοφος & Οντολόγος, παρομοιάζοντας τα έθνη και τους λαούς σαν συλλογικές οντότητες – δίνες, «οντοδίνες» (Entity Vortexes), που κινούνται σαν μεγάλα πλαγκτόν στην διάσταση της Ιστορίας, όπως οι Γαλαξίες μέσα στον Σύμπαντα Κόσμο μας λέγει σχετικά ότι :

«Παρατηρώντας ένα τέτοιο Όν – δίνη να κινείται μέσα στον χρόνο, σε ενδιαφέρει το χρώμα του, ο χαρακτήρας του, η κατεύθυνση του, η θέληση του και μάλιστα κυρίως αυτή. Η θέληση είναι ο άνθρωπος, δηλαδή αυτό που θέλεις είσαι. Η θέληση ενός έθνους είναι η ταυτότητά του. Ιδιαίτερα εννοούμε τι κατ’ εξοχήν θέλει, που πορεύεται, ποιοι οι πόθοι που το οδηγούνε και πού το οδηγούνε, τι το έλκει, τι φιλεί, τι ερωτεύεται, προς ποιες αξίες πέτεται η ψυχή του. Για αυτό και ο προσδιορισμός των ριζικών αξιών της ΑΚΜΗΣ των εθνικών υπάρξεων είναι σημαντικός σταθμός εθνικής αυτογνωσίας. Η εθνική υπόσταση της ΑΚΜΗΣ των Ελλήνων φέρει μέσα της τις ύψιστες αξίες της Ελληνικής ταυτότητος. Αυτές που είναι, ή οφείλει να είναι, σταθερές στην ύπαρξη του Έλληνα και όχι αυτές της προσωπικότητας του που μεταβάλλονται, αλλοτριώνονται ή διαμορφώνονται στο πέρασμα της Ιστορίας και των συνθηκών της. Για άλλους λαούς το αληθινό τους πρόσωπο αναζητείται και γνέθετε ακόμη μέσα στον χρόνο. Για τους Έλληνες όμως έχει πλαστεί ήδη. Για μας τους Έλληνες το θέμα έληξε προ πολλού. Η υπόσταση μας οροθετήθηκε και ολοκληρώθηκε το αργότερο μέχρι τον 5ον και 4ον αιώνα π.Χ. Η αναζήτηση της νεοελληνικής ταυτότητας, που ήταν πρόσφατα του συρμού, είναι μια υπόθεση ανόητη, μάταιη και δυστυχώς ή ευτυχώς καταδικασμένη. Και αν ακόμα οριζόταν μια τέτοια υβριδική ταυτότητα και προσπαθούσε να λειτουργήσει, θα ήταν καταδικασμένη σε σύγχυση, σύγκρουση, χάος, βίαιες απωθήσεις, σχιζοφρένεια και το χειρότερο σε πολιτισμική στειρότητα, κάτι που όπου και αν κοιτάξουμε γύρω μας τα βλέπουμε διαρκώς, όσοι το βλέπουμε. Και αν πάλι είχε κάποια πολιτιστική δράση, αυτή θα ήταν έκτρωμα, δεν θα μπορούσε ποτέ να συγκριθεί ούτε κατά φαντασία με το αρχέτυπο της αρχαίας Ελλάδος. Κάτι δηλαδή που θα ήταν ηττημένο από την γέννηση του. Οπότε γίνεται κατανοητό ότι γίνονται δημιουργικές, αξίες, του Ελληνικού αναστήματος μόνον από τους ανθρώπους που συνδέθηκαν με την των Ελλήνων παιδεία και τις ρίζες αυτών και απόκλεισαν σε δεύτερη ή τρίτη μοίρα ή και ολότελα οτιδήποτε αλλοτριωτικό που ακολούθησε έπειτα, κι έκαναν την παράδοση τους μια απ’ ευθείας συνέχεια από τότε. Πρέπει να βρούμε το θάρρος να καθαρίσουμε τους στάβλους του Αυγεία, να βεβαιωθούμε πως τα δυο χιλιάδες χρόνια που πέρασαν ως τώρα ή τουλάχιστον τα 1471 περίπου από το κλείσιμο της Ακαδημίας των Αθηνών (529 μ. Χ.) από τον Ιουστινιανό, ήταν ανάξια της μεγάλης δοκιμασμένης, αλλά και ένδοξα καρπισμένης παράδοσης των ιερών προγόνων. Τέτοιες πνευματικές νοθεύσεις δεν είναι ικανές να εμπνεύσουν σταθερή πρωτόγονη δημιουργία. […] […] Εδώ είναι που κανείς αναρωτιέται : πρέπει να κρατήσουμε την παράδοση των τελευταίων δυο χιλιάδων χρόνων στη ζωή μας ή να την θέσουμε στα αρχεία, στην ιστορία, στα μουσεία, σαν τμήμα της ελληνικής ιστορίας, που δεν παύει να μας ανήκει και που όμως διόλου εξ αυτού δεν συνιστά της ελληνικότητά μας;; Είναι μέρος ακατανόητο της προσωπικότητάς μας, που χρησιμεύει μόνο στην αυτοσυνείδηση που θα φέρει η απόρριψη του ;; Βεβαίως θα μείνει στη μνήμη μας σαν μάθημα, πρέπει όμως να περνά στην βίωση μας έτσι αξεκαθάριστα χωρίς συνειδητότητα του τι σημαίνει ;; Είναι ίσως το μόνο που εμποδίζει τη λανθάνουσα μα πλούσια γονιμότητα και δημιουργικότητα του Λαού μας ;; Είναι παράδοση κατά δική μας ;;Ή μήπως είναι ακριβώς η παράδοση της ήττας και της παρακμής του σθένους της φυλής μας ;; Μια παράδοση που το μόνο που θυμίζει με ασφάλεια το σφάλμα μας. Μια παράδοση του λάθους. Πιαστήκαμε στον ύπνο, δεν ήταν δύσκολο τότε, απόντων των ηγετών, μόνος ο λαός, δίχως να το καταλάβει βρέθηκε σήμερα κάτω από μια πολιτισμική κατοχή, διάρκειας 2.000 ετών. Είμαστε ένοχοι μιας παραδόσεως των βωμών και των εστιών των προγόνων μας. Δεν αδικώ τον λαό, το έφερε έτσι η μοίρα και η ειδημοσύνη των εισβολέων. Στο κάτω – κάτω με λίγες αργυρές δραχμές εξαγοράζονταν και οι ψήφοι των θητών στην κραταιά Αθήνα. Αυτά όμως ήσαν εσωτερικά. Τότε πάντως κατά την εισβολή ήμασταν ένοχοι με πολλά ελαφρυντικά. Τώρα όμως ήμαστε ένοχοι χωρίς ελαφρυντικά. […] […] Κάποτε ζητούσα πίσω το όνομα των Ελλήνων. Τώρα δεν ζητώ, απαιτώ να το σηκώσουμε όπως του πρέπει με ακέραια την ευθύνη του. Αρχίζοντας από το μηδέν της ύπαρξής μας μετά από μία καθαρτική αναγέννηση του αυθεντικού παραδοσιακού προσώπου μας» [2].

Η παρούσα, λοιπόν, ενότητα έχει ως θέμα της τόσο τον βίο και την πολιτεία των Ελλήνων, ή αλλιώς το «παρὰ τοῖς ἀρχαίοις Ἔλλησιν εὖ ζῆν καί εὖ πράττειν«, όσο και την αντίληψη τους πάνω σε διάφορα θέματα οντολογικού – φιλοσοφικού επιπέδου και πως η αυτή αντίληψη τους αντικατοπτρίζεται μέσα στην τέχνη τους, στην επιστήμη τους, στην ηθική τους, στον βίο τους.

Με μία φράση θα λέγαμε πως το θέμα της παρούσας ενότητας είναι το Κοσμοείδωλο των Ελλήνων.

Κεφάλας Ευστάθιος


[1]Βλ. Ηροδότου «Ιστορία» και συγκεκριμένα «Ουρανία, 144. 14 -16».

[2] Βλ. το άρθρο του Φιλοσόφου & Οντολόγου κυρίου Δραγώνα Γεώργιου «Παράδοση : “Συνείδηση & χρόνος”», περιοδικό «Αεροπός», τεύχος 18 (04/1998), σελ. 23 – 27.