Ψελλοῦ ὑποτύπωσις κεφαλαιώδης τῶν παρὰ Χαλδαίοις ἀρχαίων δογμάτων


1. Επιθυμώ να σου παραθέσω μία σύντομη έκθεση των Χαλδαϊκών δογμάτων περί των οποίων με παρακάλεσες να σου γράψω. Αρχίζω, λοιπόν και εγώ, την πραγματεία μου, ακολουθώντας τους Χαλδαίους, από το άρρητο Εν.

2. Κατόπιν του Ενός, ομιλούν για κάποιον Πατρικό Βυθό, που αποτελείται εκ της συνθέσεως τριών τριάδων, εκ των οποίων κάθε μία έχει, κατά πρώτον μεν πατέρα, δεύτερον δε δύναμη και τρίτον νου.

3. Αναφέρουν δε ότι μετά από αυτά είναι οι νοητές και νοερές (νοητικές) [τριάδες], εκ των οποίων πρώτη μεν είναι η Ιυγξ, κατόπιν δε αυτής άλλες τρεις (ίυγγες), οι πατρικές, οι νοητές και οι άφθεκτές, που διαιρούν τους κόσμους σε τρία μέρη, στο εμπύριο, στο αιθέριο και στο υλαίο (υλικό).

4. Αμέσως δε μετά τις Ίυγγες, λέγουν ότι έπονται οι Συνοχείς, Οι μεν Ίυγγες θέτουν τις ανέκφραστες ενώσεις των πάντων στην εξουσία των Συνοχέων, οι δε Συνοχείς ενώνουν τις προόδους των πλήθος των όντων, αφού τοποθέτησαν εντός τους, μεταξύ των νοητών και νοερών, ένα κέντρο για την (επι)κοινωνία αμφότερων.

5. Πολύ κοντά προς τους Συνοχείς, τοποθετούν τους Τελετάρχες , που είναι και αυτοί τρεις, ένας εμπύριος, ένας αιθέριος και το τελευταίος υλάρχης [άρχει επί της ύλης]. Οι Ίυγγες είναι μονάδες μόνο, οι Συνοχείς μονάδες που εκδηλώνουν όμως το πλήθος και οι Τελετάρχες μονάδες που διαιρούν το πλήθος.

6. Αυτούς τους ακολουθούν, λένε, οι Πηγαίοι Πατέρες, δηλαδή οι Κοσμαγοί (άγουν τον Κόσμο), εκ των οποίων πρώτος μεν είναι ο αποκαλούμενος Άπαξ Επέκεινα, δεύτερη και μεσαία μετά από αυτόν είναι η Εκάτη και τρίτος ο Δις Επέκεινα. Τέλος, ακολουθούν οι τρεις Αμείλικτοι και έβδομος είναι ο Υπεζωκώς.

7. Ο Άπαξ Επέκεινα είναι νους πατρικός ως προς τα νοητά και πατήρ απάντων των νοερών. Η Εκάτη αφ’ ετέρου πληροί τα πάντα δια νοερού φωτός και ζωής. Ονομάζονται, πατέρες και κοσμαγοί, επειδή επιβαίνουν στους κόσμους.

8. Η Εκάτη, έχει γύρω της πηγές διαφόρων φύσεων. Από τις πηγές που βρίσκονται στο ύψος της ζώνης της, η φύση συμβάλλει στην τελειοποίηση. Από τις πηγές που βρίσκονται στα λαγόνια της, η δεξιά είναι των ψυχών και η αριστερή των αρετών.

9. Στον Δις Επέκεινα, περαιτέρω, έλαχε δημιουργική τάξη μέσα στις πηγές, και η Εκάτη ζωογονική, διότι αυτός προέταξε το (αρχέ)τυπο των Ιδεών στον κόσμο. Ονομάζεται δε Δις Επέκεινα, διότι είναι δυαδικός, εφόσον με το νου του μεν κατέχει τα νοητά και επιφέρει την αίσθηση στους κόσμους. Ο άλλος ονομάζεται Άπαξ Επέκεινα, διότι είναι ενιαίος και η Εκάτη τέλος αποκαλείται απλώς Επέκεινα.

10. Οι Αμείλικτοι, αφού δέχτηκαν στους κόλπους τους, την πρηστήρια (φλογερή σαν κεραυνός) δύναμη των Συνοχέων, που μοιάζει σαν θύελλα με κεραυνούς, φρουρούν τις υπάρξεις άνωθεν των πατέρων και διαφυλάττουν αμόλυντες τις πηγαίες ενέργειές τους. Η δε πηγή των Υπεζωκότων είναι η πρωτουργός αιτία της νοερής διακρίσεως-διαχωρισμού.

11. Υπάρχει δε και πηγαία τριάδα, πίστεως, αλήθειας και έρωτος.

12. Μετά είναι οι δημιουργικές πηγές, σαν να είναι οι Ιδέες (σαν παράδειγμα τω Ιδεών), με τις οποίες έχει σχήμα, όγκο, μορφή και ζωή ο κόσμος και όσα βρίσκονται εντός του και μετά βρίσκεται η ηλιακή πηγή που είναι τοποθετημένη πριν των ηλιακών αρχών, διότι των μεν ηλιακών αρχών αίτιος είναι ο δημιουργός, των δε ζωογόνων η Εκάτη. Από αυτή την ηλιακή πηγή προέρχεται ο αρχικός ήλιος και ο αρχαγγελικός.

13. Λένε επίσης ότι εντός του Δημιουργού βρίσκεται και κάποια πηγή αισθήσεως, επειδή αυτός επάγει και την αίσθηση στους κόσμους. Υπάρχει επίσης πηγή, καθαρτηρίων, κεραυνών, διόπτρων, τελετών, χαρακτήρων, Ευμενίδων και τελεταρχών.

14. Όσο αφορά τις μαγείες, έχουν αρχική σειρά τρεις πατέρες. Υπάρχει δε και μία ζώνη ονείρου, που έχει την αρχή της από την πηγαία ψυχή.

15. Αναλογούν δε στις πρώτες πηγές οι πρώτες αρχές, στις μεσαίες οι μεσαίες και στις μερικές οι τελευταίες.

16. Από τις ζωογονικές αρχές, η κορυφαία καλείται Εκάτη, η μεσαία καλείται αρχική ψυχή και η τελευταία αρχική αρετή.

17. Μετά δε την τάξη των αρχών, ακολουθεί η τάξη των αρχαγγέλων. Από όλες τις αρχές προέρχονται ηγεμόνες άγγελοι (αγγελιοφόροι).

18. Μετά την αρχαγγελική πρόοδο που είναι συναρτημένη με τις αρχές, υφίσταται και η πρόοδος των αζώνων. Άζωνοι δε ονομάζονται εκείνοι που εξουσιάζουν ευλύτως τις ζώνες και είναι τοποθετημένοι υπεράνω των εμφανών θεών.

19. Μετά δε από τις ζώνες υφίσταται ο απλανής κύκλος που περιλαμβάνει τις επτά σφαίρες.

20. Όσα δε βρίσκονται υπό της σελήνης έλκουν την υπόστασή τους από τα τέσσερα στοιχεία. Σε κάθε δε στοιχείο, υπάρχουν θείες τάξεις και γένη.

21. Έπονται οι ακόλουθοι των θεών, οι άγγελοι. Προς τους αγγέλους, έπονται οι αγέλες των δαιμόνων, άλλες καθολικότερες, άλλες μερικότερες και μέχρι των υλικωτάτων. Μετά από αυτούς είναι οι ήρωες.

22. Το αγγελικό γένος είναι οικειότερο προς τους θεούς, και σύστοιχο προς την παρεδρεία των θεών και μέχρι εκεί αναγάγει τις ψυχές και όχι πάνω από τον κόσμο. Το ηρωικό είναι συναπτόμενο με τους θνητούς και το ενδιάμεσο αυτών, είναι το δαιμονικό.

23. Καθότι το μεν (το αγγελικό ή το ηρωικό ή και τα δύο δηλαδή) κατέχει αγαθοειδή δύναμη, συντρέχει τις ιερατικές ανόδους και εναντιώνεται σε ότι είναι αντίθετο προς αυτές. Το άλλο (το δαιμονικό) καθέλκει τις ψυχές και καλείτε θηροπόλο και αναιδές επειδή επιστρέφει τη φύση, και υπηρετεί τα προστάγματα της μοίρας, θέλγει τις ψυχές ή τιμωρεί τις ερήμους (ψυχές) που στερήθηκαν το θείο φως, και βρίσκεται εντός των κοιλωμάτων και χωρίζεται σε αρσενικό και θηλυκό.

24. Τα αίτια των ψυχών μας είναι διττώς πηγαία. Δηλαδή ο πατρικός νους και η πηγαία ψυχή. Διότι ο μεν Πατήρ, έλκυσε τη ψυχή από την πηγαία ψυχή και την διέταξε να προέλθει (εκδηλωθεί), και αυτή ανέλαβε το είναι (ύπαρξη) και το είδος (μορφή)

25. Επειδή ο άνθρωπος είναι σύνθετος και έχει πολλά είδη, συγγενή προς τα άλογα όντα, τον τοποθέτησε ο πατήρ εντός του κόσμου (διότι εφόσον κάθε σύνθετο είναι μέρος του κόσμου, τίθεται υπό αυτού. Ενώ το νοερό πυρ έχει έλθει άνωθεν και έχει ανάγκη μόνο της ίδιας της πηγής). Και αν συμπάσχει με το σώμα, είναι ανάγκη να θεραπεύεται, να ταχθεί υπό την μοίρα και να καθοδηγείται από τη φύση.

26. Και προήλθε (η ψυχή του ανθρώπου) από την πηγαία (ψυχή) κατά τη βούληση του πατρός, έχει ουσία αυτόγονη και αυτόζωη. Είναι ως είδος-μορφή άυλο και αυθυπόστατο.

27. Η μεν ύλη είναι πατρογενής και υπόστρωμα του σώματος, το δε σώμα καθαυτό είναι άποιον, χωρίς ποιότητα, έχει όμως λάβει διάφορες δυνάμεις διαιρεμένο όντας στα τέσσερα στοιχεία, εκ των οποίων μορφοποιήθηκε ολόκληρος ο κόσμος και το σώμα μας.

28. Η κορυφή κάθε σειρά καλείται πηγή, τα αμέσως επόμενα κρήνες, τα μετά από αυτές, οχετοί και τα μετά τους οχετούς, ρείθρα.

Αυτή λοιπόν είναι συγκεφαλαιωτικά η θεολογία και φιλοσοφία των Χαλδαίων.[1]


[1] Opuscula psychologica, theologica, daemonologica148.20t ` to     Opuscula psychologica, theologica,daemonologica 151.15

{Ψελλοῦ ὑποτύπωσις κεφαλαιώδης τῶν παρὰ Χαλδαίοις ἀρχαίων δογμάτων}

1. Σύντομόν σοι τῶν Χαλδαϊκῶν δογμάτων ποιούμενος ἔκθεσιν, περὶ ὧν ἐδεήθης γράψαισοι, ἀπὸ τοῦ ἀρρήτου κατ᾽ ἐκείνους ἑνὸς τίθεμαι καὶ αὐτὸς τὴν ἀρχήν.

2. Μεθ᾽ ὃπατρικόν τινα ληροῦσι βυθὸν ἐκ τριῶν τριάδων συγκείμενον, ἑκάστης ἐχούσης πατέρα μὲν πρῶτον, δεύτερον δὲ δύναμιν, τρίτον δὲ νοῦν.

3. Μετὰ δὲ ταῦτά φασιν εἶναι νοητάς τε καὶ νοεράς, ὧν πρώτην μὲν εἶναι τὴν ἴυγγα, μεθ᾽ ἣν τρεῖς ἑτέρας πατρικὰς καὶ νοητὰς καὶ ἀφθέγκτους, διαιρούσας τοὺς κόσμους τριχῇ κατὰ τὸ ἐμπύριον καὶ τὸ αἰθέριον καὶ τὸ ὑλαῖον.

4. Μετὰ δὲ τὰς ἴυγγας προσεχεῖς, φασίν, οἱ συνοχεῖς· καὶ αἱ μὲν ἴυγγες τὰς ἀφθέγκτους αὐτοῖς ἑνώσεις τῶν πάντων ὑφιστᾶσιν, οἱ δὲ συνοχεῖς τὰς προόδους τοῦ πλήθους τῶν ὄντων ἑνίζουσι μεταξὺ τῶν νοητῶν καὶ τῶν νοερῶν κέντρον τῆς ἀμφοτέρων κοινωνίας ἐν ἑαυτοῖς πηξάμενοι.

5. Προσεχεῖς δὲ τοῖς συνοχεῦσι τοὺς τελετάρχας τιθέασιτρεῖς καὶ αὐτοὺς ὄντας· ὧν ὁ μὲν ἐμπύριος, ὁ δὲ αἰθέριος, ὁ δὲ ὑλάρχης. εἰσὶ δὲαἱ μὲν ἴυγγες μονάδες μόνον, οἱ δὲ συνοχεῖς μονάδες ἤδη προφαίνουσαι τὸ πλῆθος, οἱ δὲ τελετάρχαι μονάδες διῃρημένον ἔχουσαι τὸ πλῆθος.

6. Μετὰ δὲ τούτους τοὺς πηγαίους πατέρας δοξάζουσιν ἤτοι τοὺς κοσμαγούς· ὧν πρῶτος ὁ ἅπαξ λεγόμενος, μεθ᾽ ὃν Ἑκάτη δευτέρα καὶ μέση, τρίτος δὲ ὁ δὶς ἐπέκεινα· μεθ᾽ οὓς τρεῖς ἀμείλικτοι καὶ ἕβδομος ὁ ὑπεζωκώς.

7. ἔστι δὲ ὁ ἅπαξ ἐπέκεινα νοῦς {ὁ} πατρικὸς ὡς πρὸς τὰ νοητά, πατὴρ δὲ τῶν νοερῶν ἁπάντων· ἡ δὲ Ἑκάτη νοεροῦ φωτὸς καὶ ζωῆς πάντα πληροῖ. καλοῦνται δὴ οὗτοι πατέρες καὶ κοσμαγοὶ ὡς προσεχῶς ἐπιβαίνοντες τοῖς κόσμοις.

8. ἔχει δὲ περὶ αὑτὴν ἡ Ἑκάτη πηγὰς διαφόρων φύσεων. τῶν δὲ κατὰ τὸν ζωστῆρα πηγῶν ἡ μὲν φύσις τὸ τέλος συμπεραίνει τῶν τῆς Ἑκάτης νώτων ἀπαιωρουμένη· τῶν δὲ ἐν τῇ λαγόνι πηγῶν ἡ μὲν τῶν ψυχῶν ἐστι δεξιά, ἡ δὲ τῶν ἀρετῶν ἐν λαιοῖς.

9. ὁ δὲ δὶς ἐπέκεινα τάξιν μὲν ἔλαχεν ἐν ταῖς πηγαῖς δημιουργικήν, ὥσπερ ζῳογόνον ἡ Ἑκάτη· αὐτὸς γὰρ προὔθηκε τὸν τῶν ἰδεῶν τύπον τῷ κόσμῳ· καλεῖται δὲ δὶς ἐπέκεινα, ὅτι δυαδικός ἐστι, νῷ μὲν κατέχων τὰ νοητά, αἴσθησιν δὲ ἐπάγων τοῖς κόσμοις· ὁδὲ ἅπαξ ἐπέκεινα λέγεται, ὅτι ἑνιαῖός ἐστιν· ἡ δὲ Ἑκάτη μόνον ἐπέκεινα.

10. οἱ δὲ ἀμείλικτοιὑποδεξάμενοι τὴν πρηστήριον τῶν συνοχέων δύναμιν φρουροῦσι τὰς ὑπάρξεις ἄνωθεντῶν πατέρων καὶ τὰς πηγαίας αὐτῶν ἐνεργείας ἀχράντους φυλάττουσιν· ἡ δὲ τῶν ὑπεζωκότων πηγὴ πρωτουργός ἐστιν αἰτία τῆς νοερᾶς διακρίσεως.

11. ἔστι δὲ καὶ πηγαία τριὰς πίστεως ἀληθείας καὶ ἔρωτος.

12. Μεθ᾽ ἅς εἰσιν αἱ δημιουργικαὶ πηγαί, ὥσπερ ἡ τῶν ἰδεῶν, καθ᾽ ἣν σχῆμα καὶ ὄγκον ἔχει καὶ εἶδος καὶ ζωὴν ἰδίαν ὁ κόσμος καὶ τὰ ἐν αὐτῷ· καὶ ἡ τοῦ ἡλίου πηγὴ πρὸ τῶν ἡλιακῶν ἀρχῶν ἱδρυμένη· ἔστι γὰρ τῶν μὲν ἡλιακῶν ἀρχῶν ὁ δημιουργὸς αἴτιος, τῶν δὲ ζῳογόνων ἡ Ἑκάτη· ἀπὸ δὲ τῆς ἡλιακῆς πηγῆς ἀρχικὸς ἥλιος προέρχεται καὶ ὁ ἀρχαγγελικός. 

13. Εἶναι δέ φασιν ἐν τῷ δημιουργῷ καὶ αἰσθήσεως πηγήν, ἐπειδὴ καὶ αἴσθησιν οὗτος ἐπάγει τοῖς κόσμοις· ἔστι δὲ καὶ καθαρτηρίων πηγὴ καὶ κεραυνῶν καὶ διοπτρῶν καὶ τελετῶν καὶ χαρακτήρων καὶ Εὐμενίδων καὶ τελεταρχῶν.

14. Καὶ ἐπὶ μαγειῶν δὲ τρεῖς πατέρες ἀρχικὴν ἔχουσι τάξιν. ἔστι δὲ καὶ ὀνείρου ζώνη ἀπὸ τῆς πηγαίας ψυχῆς τὴν ἀρχὴν ἔχουσα.

15. ὁμολογοῦσι δὲ ταῖς μὲν πρώταις πηγαῖς αἱ πρῶται ἀρχαί, ταῖς δὲ μέσαις αἱ μέσαι καὶ ταῖς μερικαῖς αἱ τελευταῖαι.

16. Τῶν δὲ ζῳογόνων ἀρχῶν ἡ μὲν ἀκρότης Ἑκάτη καλεῖται, ἡ δὲ μεσότης ψυχὴ ἀρχική, ἡ δὲ ἀποπεράτωσις ἀρετὴ ἀρχική.

17. Μετὰ δὲ τὴν ἀρχικὴν τάξιν ἡ τῶν ἀρχαγγέλων ἐστίν· ἀπὸ δὲ πασῶν τῶν ἀρχῶν ἡγεμόνες ἄγγελοι προέρχονται.

18. Μετὰ δὲ τὴν ἀρχαγγελικὴν πρόοδον ταῖς ἀρχαῖς συνηρτημένην ἡ τῶν ἀζώνων ὑφίσταται· ἄζωνοι δὲ καλοῦνται ὡς εὐλύτως ἐνεξουσιάζον τες ταῖς ζώναις καὶ ὑπεριδρυμένοι τῶν ἐμφανῶν θεῶν.

19. Μετὰ δὲ τὰς ζώνας ὁ ἀπλανὴς κύκλος περιέχων τὰς ἑπτὰ σφαίρας.

20. Τὰ δὲ ὑπὸ σελήνην ἐν τοῖς τέτρασι στοιχείοις ὑφέστηκεν· εἰσὶ δὲ θεῖαι τάξεις καὶ γένη περὶ ἕκαστον τῶν στοιχείων.

21. Μεθ᾽ ἃς οἱ τῶν θεῶν ὀπαδοὶ ἄγγελοι· ἐφ᾽ οἷς αἱ τῶν δαιμόνων ἀγέλαι, αἱ μὲν ὁλικώτεραι, αἱ δὲ μερικώτεραι μέχρι τῶν ὑλικωτάτων. καὶ μετὰ τούτους οἱ ἥρωες.

22. Καὶ ἔστι τοῖς μὲν θεοῖς οἰκειότερον τὸ ἀγγελικόν, ὃ δὴ καὶ πρὸς τὰς παρεδρείας σύστοιχον καὶ μέχρι τινὸς ἀνάγον τὰς ψυχάς, ἀλλ᾽ οὐχ ὑπὲρ τὸν κόσμον, τὸ δὲ τοῖς θνητοῖς συναπτόμενον τὸ ἡρωϊκόν, τὸ δὲ μέσον ἀμφοῖν τὸ δαιμόνιον.

23. Οὗ τὸ μὲν δύναμιν ἀγαθοειδῆ κέκτηται συλλαμβάνον ταῖς ἱερατικαῖς ἀνόδοις ἐπὶ τοὺς ἐναντίους ταύταις· τὸ δὲ καθέλκει τὰς ψυχάς, ὃ καὶ θηροπόλον καὶ ἀναιδὲς καλεῖται, τὴν φύσιν ἐπιστρεφόμενον καὶ ταῖς μοιραίαις δόσεσιν ὑπηρετοῦν καὶ θέλγον τὰς ψυχὰς ἢ κολάζον τὰς ἐρήμας ἀπολειφθείσας τοῦ θείου φωτός, ὃ καὶ ἐν τῷ κοιλώματι φέρεται εἰς ἄρρεν καὶ θῆλυ διῃρημένον.  

24. Τῶν δὲ ἡμετέρων, φασί, ψυχῶν αἴτια διττὰ πηγαῖα, ὅ τε πατρικὸς νοῦς καὶ ἡ πηγαία ψυχή· τὸν μὲν γὰρ πατέρα ἑλκύσαι αὐτὴν ἀπ᾽ ἐκείνης καὶ κελεῦσαι προελθεῖν, τὴν δὲ αὐτὸ τὸ εἶναι καὶ τὸ εἶδος ὑποστῆσαι.

25. Τὸν δὲ ἄνθρωπον, καθόσον ἐστὶ σύνθετος καὶ εἴδη πολλὰ καὶ συγγενῆ τοῖς ἀλόγοις ἔχει, τῷ κόσμῳ ὁ πατήρ· πᾶν γὰρ σύνθετον τοῦ κόσμου μέρος ὂν ὑπὸ τὸν κόσμον τάττεται. τὸ δὲ νοερὸν πῦρ ἄνωθενἥκει καὶ μόνης δεῖται τῆς οἰκείας πηγῆς· εἰ δὲ συμπάθοι σώματι, θεραπεύειν ἀνάγκη καὶ ὑπὸ τῇ μοίρᾳ τετάχθαι καὶ ὑπὸ τῆς φύσεως ἄγεσθαι.

26. Καὶ προῆλθε μὲν ἀπὸ τῆςπηγαίας κατὰ βούλησιν πατρός, ἔχει δὲ καὶ αὐτόγονον οὐσίαν καὶ αὐτόζωον· εἶδος γάρ ἐστιν ἄυλον καὶ αὐθυπόστατον.

27. Καὶ ἡ μὲν ὕλη πατρογενής ἐστι καὶ ὑπέστρωται τῷ σώματι, τὸ δὲ σῶμα καθ᾽ ἑαυτὸ ἄποιόν ἐστι, δυνάμεις δὲ διαφόρους λαβὸν εἰς τέτταρα στοιχεῖα διῃρέθη, ἐξ ὧν ὁ σύμπας ἐμορφώθη κόσμος καὶ τὸ ἡμέτερον σῶμα.

28. ἑκάστης δὲ σειρᾶς ἡ ἀκρότης πηγὴ ὀνομάζεται, τὰ δὲ προσεχῆ κρῆναι, τὰ δὲμετὰ ταῦτα ὀχετοί, τὰ δὲ μετ᾽ ἐκεῖνα ῥεῖθρα.

Τοιαύτη ὡς ἐν κεφαλαίοις εἰπεῖν ἡτῶν Χαλδαίων θεολογία καὶ φιλοσοφία ἐστίν.